Có những cuộc gặp gỡ dù đã đi qua nhiều thập kỷ vẫn không phai mờ trong ký ức của một vùng đất. Với Hưng Yên, những lần Chủ tịch Hồ Chí Minh về thăm, làm việc và dừng chân trên quê hương từ năm 1946 đến đầu năm 1967 đã để lại những tình cảm sâu đậm cùng những lời căn dặn ân tình, thiết thực. Tám mươi năm kể từ lần đầu Người về thăm Hưng Yên (10/01/1946), những lời căn dặn ấy vẫn vẹn nguyên giá trị, được các thế hệ cán bộ, đảng viên và Nhân dân trân trọng ghi nhớ, vận dụng vào công cuộc xây dựng và phát triển quê hương.

Trong 14 lần về thăm, làm việc và dừng chân trên địa bàn tỉnh Hưng Yên ngày nay (bao gồm cả Hưng Yên và Thái Bình trước khi hợp nhất), mỗi chuyến đi của Người đều gắn với một nhiệm vụ cụ thể của cách mạng, với những vấn đề thiết thực của đời sống Nhân dân. Nhưng xuyên suốt trong đó là một tư tưởng nhất quán: trọng dân, tin dân, dựa vào dân; khơi dậy sức mạnh đoàn kết, đẩy mạnh sản xuất, làm thủy lợi, xây dựng hợp tác xã, thực hành tiết kiệm và chăm lo ngày càng tốt hơn đời sống Nhân dân. Qua thời gian, những lời Người căn dặn không chỉ thuộc về một thời kỳ lịch sử, mà vẫn tiếp tục soi sáng hành trình phát triển của quê hương hôm nay.

Những bước chân đầu tiên: Lo việc đê điều, chống đói, chăm lo đời sống Nhân dân

Ngày 10/01/1946, chỉ hơn bốn tháng sau khi nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa ra đời, Chủ tịch Hồ Chí Minh về Hưng Yên. Trong bối cảnh chính quyền cách mạng còn non trẻ, nạn đói và nguy cơ thiên tai đe dọa nghiêm trọng đời sống Nhân dân, Người trực tiếp kiểm tra công tác phòng, chống lụt, động viên phong trào đắp đê, cứu đói.

Tại tỉnh lỵ Hưng Yên (nay thuộc phường Phố Hiến), Người gặp gỡ cán bộ, nông dân và các điền chủ, nhấn mạnh trách nhiệm của toàn dân đối với công tác hộ đê. Người khẳng định việc đắp đê không phải là việc riêng của Chính phủ mà là trách nhiệm chung của toàn dân; đồng thời kêu gọi các tầng lớp Nhân dân đoàn kết, tương trợ, cùng nhau vượt qua thiên tai và nạn đói.

Ngay sau đó, Chủ tịch Hồ Chí Minh sang Thái Bình, đến đoạn đê Đìa bị vỡ thuộc xã Hồng An, huyện Hưng Hà (nay thuộc xã Lê Quý Đôn), trực tiếp quan sát việc hộ đê, hỏi thăm đời sống Nhân dân và động viên cán bộ, dân công khẩn trương khắc phục hậu quả.

Chỉ hơn ba tháng sau, ngày 28/4/1946, Người trở lại Thái Bình. Trước hơn năm vạn cán bộ và Nhân dân, Bác biểu dương tinh thần đoàn kết, ý chí vượt khó trong khắc phục hậu quả thiên tai, chống đói và tăng gia sản xuất; đồng thời nhắc nhở đồng bào tiếp tục phát huy tinh thần tự lực, tự cường, đoàn kết giúp đỡ nhau, củng cố chính quyền và giữ vững thành quả cách mạng.

Ngày 21/10/1946, trên đường từ Hải Phòng về Hà Nội sau chuyến thăm chính thức nước Pháp, Chủ tịch Hồ Chí Minh đi tàu hỏa và dừng tại ga Đình Dù (nay thuộc xã Như Quỳnh). Đông đảo cán bộ và Nhân dân địa phương tập trung chào đón Người. Bác thân mật vẫy chào, hỏi thăm đồng bào. Khi đoàn tàu chuyển bánh, những tiếng hô vang vang dội khắp sân ga thể hiện niềm tin son sắt của Nhân dân đối với Đảng, Chính phủ và vị lãnh tụ kính yêu của dân tộc.

Ba lần về Hưng Yên trong năm 1946, những hình ảnh và lời căn dặn của Người đã để lại dấu ấn sâu sắc: Từ việc hộ đê, chống đói đến tăng gia sản xuất, củng cố chính quyền và phát huy tinh thần đoàn kết toàn dân.

Từ chống hạn đến làm thủy lợi: “Nhân định thắng thiên”

Sau những năm kháng chiến, ngày 05/01/1958, Chủ tịch Hồ Chí Minh trở lại Hưng Yên trong bối cảnh tỉnh chịu ảnh hưởng nặng nề của hạn hán. Người trực tiếp kiểm tra công tác chống hạn và động viên cán bộ, nhân dân trong tỉnh.

Người dự Hội nghị chống hạn với hơn 1.600 đại biểu là cán bộ, đại diện các tầng lớp Nhân dân, lực lượng vũ trang và các đoàn thể. Tại hội nghị, Người biểu dương những địa phương đã chủ động khơi mương, đào giếng, tát nước chống hạn; đồng thời nhấn mạnh phải phát huy tinh thần tự lực cánh sinh, không trông chờ, ỷ lại. Người căn dặn: “Trong việc chống hạn, phải tự lực cánh sinh, chớ hoàn toàn ỷ lại vào máy bơm nước, chớ ngồi không mà chờ trời”, đồng thời khẳng định sức mạnh của con người: “Nhân định thắng thiên”.

Sau hội nghị, Bác đến thăm công trường vét ngòi Triều Dương và công trường khai sông Chợ Thi – Phố Giác, trực tiếp động viên hàng nghìn dân công đang lao động. Người căn dặn: “Làm thủy lợi thì phải khó nhọc trong vài năm để được sung sướng muôn đời”.

Hình ảnh Bác đến tận công trường, hỏi thăm người lao động, quan tâm đến sức khỏe của những người cao tuổi đang tham gia làm thủy lợi cho thấy sự quan tâm sâu sắc của Người đối với đời sống Nhân dân và giá trị của những công trình phục vụ sản xuất.

Ngày 03/7/1958, Chủ tịch Hồ Chí Minh tiếp tục về Hưng Yên dự Đại hội thi đua sản xuất vụ mùa giỏi. Người nói chuyện với cán bộ lãnh đạo tỉnh, huyện, cán bộ thanh niên, phụ nữ và cán bộ đổi công; đồng thời biểu dương các đơn vị có thành tích trong sản xuất.

Tại Đại hội, nhiều cán bộ, đại biểu các địa phương và hợp tác xã bày tỏ quyết tâm thực hiện lời dạy của Người. Giữa trưa nắng hôm đó, Bác đã về thăm nhân dân xã Vạn Xuân, huyện Văn Lâm là xã không có sông, ngòi, chỉ đào giếng mạch mà cấy vượt mức vụ chiêm. Tại đây, Bác cũng nhắc nhở cán bộ và nhân dân: “Toàn dân đoàn kết một lòng, đập đá thì núi vỡ, đào sông thì nước về”.

Từ chống hạn đến sản xuất, từ công trường thủy lợi đến tổ đổi công và hợp tác xã, những lời căn dặn của Bác đều hướng tới một mục tiêu thiết thực: Phát huy sức dân, chủ động vượt khó và tổ chức tốt lao động sản xuất để nâng cao đời sống.

Bắc – Hưng – Hải: Dấu ấn của sức dân và tinh thần thi đua

Năm 1958 và đầu năm 1959, công trường đại thủy lợi Bắc – Hưng – Hải trở thành một trong những dấu ấn nổi bật trong những lần Chủ tịch Hồ Chí Minh về thăm Hưng Yên.

Ngày 20/9/1958, Người về thăm công trường Bắc – Hưng – Hải lần thứ nhất. Người cho rằng đây là “một chiến dịch chống giặc hạn”. Bác mong mọi người đoàn kết chặt chẽ: Đoàn kết giữa cán bộ với cán bộ, cán bộ với dân công, dân công với dân công, cán bộ và dân công với đồng bào địa phương.

Ngày 16/10/1958, Chủ tịch Hồ Chí Minh trở lại công trường lần thứ hai. Người đi bộ dọc theo con kênh trung thủy lợi thuộc khu vực Bắc Ninh và sông Đình Dù thuộc huyện Văn Lâm, trực tiếp đến nơi thăm cán bộ, dân công đang đào kênh, nạo vét sông.

Tại cống sông Đình Dù, Bác thân mật nói chuyện với đồng bào và cán bộ, biểu dương những đơn vị làm tốt, những địa phương biết giúp đỡ nhau trong quá trình thi công. Qua đó, Người động viên tinh thần thi đua, tinh thần trách nhiệm và sự phối hợp giữa các địa phương trong thực hiện công trình.

Chỉ chín ngày sau, ngày 25/10/1958, Bác lần thứ ba về thăm công trường Bắc – Hưng – Hải. Lần này, Người đến cống Xuân Quan khi công trường đang thi đua đổ bê tông móng cống và hoàn thành đào kênh để kịp lấy nước phục vụ sản xuất Đông – Xuân.

Bác đến tận nơi làm việc, thăm công nhân đang đầm bê tông, công nhân mộc, công nhân sắt, cơ khí và dân công. Người ghi nhận những tiến bộ của công nhân, đồng thời nhắc nhở tất cả anh chị em tiếp tục phát huy sáng kiến, bảo đảm chất lượng công trình, đẩy mạnh phong trào chống lãng phí, tham ô. Người cũng ân cần thăm hỏi các chuyên gia, công nhân Trung Quốc và gửi lời thăm hỏi tất cả các đơn vị công tác đang làm việc tại công trường.

Ba chuyến thăm liên tiếp trong một thời gian ngắn cho thấy sự quan tâm đặc biệt của Chủ tịch Hồ Chí Minh đối với công trình thủy lợi Bắc – Hưng – Hải và phong trào lao động của cán bộ, công nhân, dân công. Qua đó, Người không chỉ động viên tinh thần thi đua mà còn nhấn mạnh yêu cầu về chất lượng, hiệu quả, tiết kiệm và trách nhiệm trong lao động.

Từ công trường thủy lợi đến sản xuất và hợp tác xã

Ngày 26/10/1958, Chủ tịch Hồ Chí Minh tiếp tục về Thái Bình, gặp các đồng chí trong Ban Thường vụ Tỉnh ủy và Ủy ban Hành chính tỉnh, nghe báo cáo tình hình và những công việc tỉnh đã thực hiện trong năm.

Rời trụ sở Ủy ban Hành chính tỉnh, Người đến thăm các chuyên gia Trung Quốc tại công trường nhà máy xay, sau đó Người tới dự Đại hội sản xuất Đông – Xuân của tỉnh. Trước khoảng bốn vạn đại biểu Nhân dân Thái Bình, Người đánh giá cao những thành tích mà quân và dân Thái Bình đạt được, đồng thời nhắc nhở khắc phục tư tưởng chủ quan, tự mãn và thực hành tiết kiệm.

Ngày 20/02/1959, Bác tiếp tục về thăm công trường Bắc – Hưng – Hải lần thứ tư. Người đến thăm cống Xuân Quan khi công trình đang được khẩn trương hoàn thiện; trên đường đi, Người ghé thăm khu “Bát Tràng mới” và một hợp tác xã làm bát.

Tại cống Xuân Quan, Bác vui mừng trước tiến độ thi công của công trình và động viên cán bộ, công nhân quyết thi đua vượt mức kế hoạch trong mọi mặt công tác. Sự quan tâm của Người không chỉ dành cho một công trình thủy lợi mà còn gắn với sản xuất, với các cơ sở sản xuất và hợp tác xã.

Qua những chuyến thăm này, có thể thấy một mạch tư tưởng xuyên suốt: Thủy lợi phải phục vụ sản xuất; sản xuất phải dựa vào sức dân; sức dân cần được tổ chức, tập hợp và phát huy thông qua những phong trào thi đua, tổ đổi công, hợp tác xã và các hình thức hợp tác phù hợp.

Từ thủy lợi đến một nền sản xuất chủ động, bền vững

Trong hai ngày 15 và 16/9/1961, Chủ tịch Hồ Chí Minh về Hưng Yên dự Hội nghị Thủy lợi toàn miền Bắc và nói chuyện với hơn 15.000 cán bộ, Nhân dân toàn tỉnh, đại biểu dự Hội nghị thủy lợi toàn miền Bắc, đại biểu tỉnh Long An và Sơn La kết nghĩa tại sân vận động thị xã. Bác căn dặn đồng bào và cán bộ Hưng Yên cần làm đúng 9 điều cụ thể do Bác nêu ra về sản xuất nông nghiệp và xây dựng hợp tác xã, làm cho Hưng Yên “đứng vào hàng tỉnh khá nhất trong công cuộc xây dựng chủ nghĩa xã hội ở miền Bắc và đấu tranh thực hiện hòa bình thống nhất nước nhà”. Buổi chiều ngày 16/9, Bác cũng đã đến thăm và nói chuyện với nhân dân xã Nghĩa Dân, thăm lớp mẫu giáo thôn Thổ Cầu.

Trong những nội dung được Người quan tâm, thủy lợi tiếp tục được đặt trong mối quan hệ trực tiếp với sản xuất và đời sống. Qua những công trình, phong trào và kết quả đạt được, Bác động viên cán bộ, Nhân dân tiếp tục phát huy tinh thần làm chủ, chủ động cải tạo thiên nhiên, phục vụ sản xuất và nâng cao đời sống.

Ngày 26/3/1962, Chủ tịch Hồ Chí Minh về Thái Bình, thăm phong trào khai hoang, lấn biển, thăm Hợp tác xã Nam Cường và dự Hội nghị phát động phong trào sản xuất nông nghiệp toàn tỉnh. Những hoạt động này tiếp tục thể hiện sự quan tâm của Người đối với việc mở rộng sản xuất, khai thác tiềm năng đất đai, phát huy sức lao động và tổ chức sản xuất tập thể.

Từ những ngày đầu chống đói, chống thiên tai đến các phong trào thủy lợi, khai hoang, sản xuất nông nghiệp và xây dựng hợp tác xã, tư tưởng xuyên suốt trong lời dạy của Bác là phải dựa vào dân, phát huy sức dân, tổ chức tốt lao động và không ngừng nâng cao năng suất, hiệu quả sản xuất.

Trong những năm chiến tranh: Vẫn luôn hướng về Nhân dân

Ngày 05/02/1966, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã về thăm đơn vị công binh và dân quân trực chiến tại Mễ Sở. Trong hoàn cảnh chiến tranh, sự quan tâm của Người tiếp tục hướng đến những lực lượng đang trực tiếp làm nhiệm vụ bảo vệ quê hương, đất nước.

Cuối năm 1966, từ ngày 31/12/1966 đến ngày 01/01/1967, Chủ tịch Hồ Chí Minh về Thái Bình, làm việc với các đồng chí lãnh đạo tỉnh tại nơi sơ tán thôn Đại Đồng, xã Tân Hòa (nay thuộc phường Thái Bình) và nghỉ một đêm tại đây. Sáng ngày 01/01/1967, Người tới thăm xã Hiệp Hòa (nay thuộc xã Thư Trì) nói chuyện với Đại biểu nhân dân tỉnh Thái Bình. Tại đây, Người đã biểu dương những cố gắng của nhân dân Thái Bình trong nhiều năm qua, đặc biệt là thành tích đạt được trong sản xuất 5 tấn thóc/ha.

Đây là chuyến công tác cuối cùng trong 14 lần Chủ tịch Hồ Chí Minh về thăm, làm việc và dừng chân trên địa bàn tỉnh Hưng Yên ngày nay.

Qua hai thập niên, từ những chuyến đi đầu tiên trong những ngày đất nước vừa giành độc lập đến những chuyến công tác trong thời kỳ kháng chiến chống Mỹ, hình ảnh Chủ tịch Hồ Chí Minh luôn gắn với cơ sở, với đồng ruộng, công trường, hợp tác xã, cán bộ và Nhân dân.

Khắc ghi lời Bác dạy, phát huy sức dân dựng xây quê hương

Mười bốn lần Chủ tịch Hồ Chí Minh về thăm, làm việc và dừng chân trên địa bàn tỉnh Hưng Yên ngày nay là những dấu mốc đặc biệt trong lịch sử của quê hương. Mỗi chuyến đi gắn với một hoàn cảnh, một nhiệm vụ cụ thể, nhưng đều thể hiện sự quan tâm sâu sắc của Người đối với đời sống Nhân dân, với sản xuất và công cuộc xây dựng quê hương.

Từ những ngày đầu chống đói, chống lụt đến chống hạn, làm thủy lợi, khai hoang, phát triển sản xuất và xây dựng hợp tác xã, những lời căn dặn của Người đều hướng tới việc khơi dậy tinh thần làm chủ, phát huy sức dân, tổ chức tốt lao động và nâng cao hiệu quả sản xuất. Hình ảnh Bác trực tiếp đến đồng ruộng, công trường, hợp tác xã, gặp gỡ cán bộ, công nhân, nông dân, xã viên cho thấy phong cách làm việc sâu sát, thiết thực, luôn hướng về cơ sở và đời sống Nhân dân.

Đối với lĩnh vực kinh tế tập thể, những giá trị ấy vẫn có ý nghĩa thiết thực. Phát huy tinh thần hợp tác, liên kết trong sản xuất; chủ động ứng dụng tiến bộ kỹ thuật; sử dụng hiệu quả các nguồn lực; thực hành tiết kiệm và nâng cao đời sống thành viên là những nội dung tiếp tục được đặt ra trong quá trình xây dựng, phát triển hợp tác xã trong tình hình mới.

Ngày nay, trong không gian phát triển mới của tỉnh Hưng Yên sau hợp nhất, những địa danh, công trình và vùng đất từng in dấu chân Người tiếp tục là những địa chỉ lịch sử có giá trị giáo dục truyền thống. Kỷ niệm 80 năm Chủ tịch Hồ Chí Minh về thăm Hưng Yên là dịp để ôn lại những dấu mốc lịch sử, nhận thức sâu sắc hơn giá trị của những lời căn dặn năm xưa và vận dụng vào công việc, lao động, sản xuất, xây dựng quê hương hôm nay.

Khắc ghi lời Bác dạy bằng những việc làm cụ thể, thiết thực; tiếp tục phát huy tinh thần hợp tác, nâng cao hiệu quả sản xuất, chăm lo đời sống Nhân dân, góp phần xây dựng tỉnh Hưng Yên ngày càng phát triển./.

Tài liệu tuyên truyền 80 năm Bác Hồ về thăm Hưng Yên:

Thùy Dung