Tri thức dân gian nuôi và chế biến gà Đông Tảo (xã Hoàn Long) được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đưa vào danh mục di sản văn hóa phi vật thể quốc gia không chỉ là niềm tự hào của người dân địa phương mà còn khẳng định giá trị độc đáo của một nghề truyền thống đã được lưu giữ qua nhiều thế hệ. Với nền tảng là tri thức dân gian quý báu, cùng sự đồng hành của chính quyền địa phương và sự năng động của người dân, Tri thức dân gian nuôi và chế biến gà Đông Tảo đã và đang mở ra cơ hội phát triển kinh tế gắn với văn hóa, ẩm thực và du lịch trải nghiệm tại địa phương.
Theo hồ sơ tư liệu của Cục Di sản văn hóa, gà Đông Tảo còn gọi là gà Đông Cảo, là giống gà quý hiếm ở xã Hoàn Long. Giống gà này từng được coi là lễ vật tiến vua trong các dịp quan trọng. Đặc trưng nổi bật nhất của gà là cặp chân to sần sùi vảy rồng, thân hình to khỏe, dáng đi bệ vệ, thịt chắc và thơm, ít mỡ, có giá trị dinh dưỡng cao, hương vị độc đáo. Từ kỹ thuật chọn giống, chăm sóc đến chế biến các món ăn từ gà Đông Tảo đều dựa vào tri thức dân gian được truyền lại qua nhiều thế hệ. Với con trống, người dân đặc biệt chú trọng đôi chân to, vảy rồng bóng mượt, đầu gốc tre, da đỏ au, mào kép khỏe mạnh, lông đuôi cong hình lưỡi liềm – những dấu hiệu của một con “gà thiêng” có khả năng sinh sản tốt và mang lại may mắn. Với con mái phải có thân hình cân đối, lông mượt màu vàng nhạt hoặc nâu sẫm, bụng rộng dễ đẻ trứng.
Điều làm nên giá trị đặc biệt của di sản văn hóa phi vật thể không chỉ nằm ở ngoại hình độc đáo của con gà mà chính là những tri thức dân gian được tích lũy trong quá trình chế biến thịt gà sao cho ngọt, thơm mà không ngấy, mềm mà vẫn chắc. Ông Giang Tuấn Vũ, người nổi tiếng trong lĩnh vực chế biến các món ăn từ gà Đông Tảo của xã Hoàn Long cho biết: Mỗi món ăn như gà Đông Tảo hấp lá chanh, xào sả ớt, hầm sả, nướng chanh mật ong, nướng riềng mẻ, chân gà hầm thuốc bắc, da gà trộn thính… đều thể hiện sự khéo léo, kết hợp tinh tế các tri thức dân gian được trao truyền qua nhiều thế hệ. Ngày nay, bên cạnh món ăn truyền thống, người dân địa phương sáng tạo ra nhiều món ăn mới như giò gà Đông Tảo, chân gà ngâm sả tắc, gà ủ muối, xúc xích gà… vừa giữ được hương vị đặc trưng của thịt gà Đông Tảo lại phù hợp với xu hướng tiêu dùng hiện đại. Đây cũng chính là việc làm thiết thực nhất để di sản văn hóa phi vật thể Tri thức dân gian nuôi và chế biến gà Đông Tảo trường tồn với thời gian.
Sự công nhận Tri thức dân gian nuôi và chế biến gà Đông Tảo là di sản văn hóa phi vật thể không chỉ là danh hiệu mà còn là động lực để chính quyền và người dân địa phương tiếp tục bảo tồn và phát huy giá trị di sản. Mỗi hộ dân chăn nuôi gà Đông Tảo chính là “nghệ nhân” gìn giữ tri thức dân gian. Họ hiểu rõ từng đặc tính của giống gà, biết cách điều chỉnh chế độ ăn, môi trường sống để đảm bảo gà phát triển tốt nhất. Những bí quyết tưởng chừng giản dị như chọn thức ăn tự nhiên, giữ chuồng trại khô ráo hay cách nhận biết dấu hiệu bệnh sớm… đều là kết quả của quá trình đúc rút lâu dài, không thể thay thế bằng lý thuyết đơn thuần.
Đồng chí Nguyễn Thanh Quyết, Trưởng phòng Văn hóa – Xã hội xã Hoàn Long cho biết: Hiện nay, xã có trên 500 hộ nuôi gà Đông Tảo với số lượng 250.000 con/năm. Nhận thức rõ giá trị của di sản, địa phương đã chủ động triển khai nhiều giải pháp đồng bộ nhằm gìn giữ và phát huy tri thức dân gian như: Phối hợp với ngành chức năng để tổ chức các lớp tập huấn chuyển giao khoa học kỹ thuật trong chăn nuôi gà Đông Tảo theo hướng an toàn sinh học; từng bước quy hoạch các khu chăn nuôi tập trung xa khu dân cư, chăn nuôi theo chuỗi giá trị từ chọn giống đến kỹ thuật chăn nuôi, sơ chế, chế biến đa dạng sản phẩm từ gà Đông Tảo.
Cùng với đó, xã đã quy hoạch vùng chăn nuôi gà Đông Tảo kết hợp với phát triển làng nghề quất cảnh Đông Tảo gắn với du lịch nông nghiệp… Khi chính quyền đồng hành, người dân tâm huyết và thế hệ trẻ tiếp bước, di sản văn hóa phi vật thể Tri thức dân gian nuôi và chế biến gà Đông Tảo không chỉ được bảo tồn nguyên vẹn mà còn lan tỏa mạnh mẽ, trở thành động lực phát triển kinh tế, văn hóa bền vững của địa phương.
Nguồn tin: https://baohungyen.vn/
Sưu tầm: Thùy Linh
